Dlaczego tak często mylimy ból zatok z migreną?
Zarówno w migrenie, jak i w zapaleniu zatok przynosowych ból lokalizuje się w okolicach czoła, oczodołów czy policzków. Często towarzyszą mu łzawienie oczu, uczucie ucisku, a nawet światłowstręt. Dodatkowo wiele epizodów migrenowych może być wywołanych infekcją górnych dróg oddechowych, co jeszcze bardziej komplikuje diagnostykę. Badania pokazują, że nawet połowa pacjentów zgłaszających się z tzw. bólem zatokowym, w rzeczywistości cierpi na pierwotne bóle głowy, takie jak migrena czy ból napięciowy.
Jak boli migrena? – spojrzenie neurologiczne
Migrena to przewlekła choroba neurologiczna charakteryzująca się napadowymi bólami głowy, zwykle jednostronnymi, pulsującymi i o umiarkowanym lub dużym nasileniu. Napad trwa od 4 do 72 godzin i często towarzyszą mu nudności, wymioty, światło- i dźwiękowstręt.
U niektórych chorych pojawia się także aura – przejściowe zaburzenia widzenia (migające światła, mroczki), drętwienie lub zaburzenia mowy. Kluczowym elementem diagnostycznym jest charakter bólu – pulsujący, nasilający się przy wysiłku i najczęściej ograniczony do jednej strony głowy.
Z punktu widzenia patofizjologii, migrena wynika z zaburzeń, które prowadzą do rozszerzenia naczyń oponowych i aktywacji nerwu trójdzielnego, co wywołuje tzw. neurogenne zapalenie. Nie ma więc nic wspólnego z infekcją czy stanem zapalnym zatok.
Jak boli ból zatokowy? – spojrzenie laryngologiczne
Według badań Rajamaniego, obejmujących 117 pacjentów z zapaleniem zatok, ból zatokowy ma zupełnie inny charakter:
- jest tępy, uciskowy, a nie pulsujący,
- ma zmienną intensywność i zwykle trwa 4–6 godzin,
- najczęściej jest jednostronny, zlokalizowany w policzku, czole lub pomiędzy oczami,
- nasilony przy pochylaniu głowy lub podczas kaszlu,
- często towarzyszy mu zatkanie nosa, uczucie ciężkości twarzy, upośledzenie węchu i wydzielina z nosa.
W ostrym zapaleniu zatok niemal zawsze występuje też poprzedzająca infekcja górnych dróg oddechowych. Dlatego w diagnostyce kluczowe jest zebranie wywiadu dotyczącego wcześniejszego kataru, gorączki czy bólu gardła.
Jak rozpoznać różnice między bólem zatokowym a migrenowym
Na pierwszy rzut oka oba rodzaje bólu mogą wydawać się podobne – ucisk w czole, ból za oczami czy uczucie ciężkości głowy. Jednak dokładniejsze przyjrzenie się objawom pozwala je od siebie odróżnić.
Ból zatokowy jest zwykle tępy i uciskowy, a jego natężenie może się zmieniać w ciągu dnia. Typowe jest nasilenie dolegliwości przy pochylaniu się, kaszlu lub nagłych ruchach głowy. Dolegliwości często towarzyszą zatkany nos, wydzielina z nosa, uczucie spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, a czasem gorączka. U wielu osób ból pojawia się po przebytej infekcji, np. przeziębieniu czy katarze. Najczęściej trwa on od czterech do sześciu godzin dziennie, zwykle przez kilka kolejnych dni.
Z kolei migrena jest bólem pulsującym, tętniącym i często również jednostronnym, czyli występuje tylko po jednej stronie głowy – w okolicy skroni, za okiem lub na czole. Zazwyczaj nasila się przy wysiłku fizycznym, schylaniu czy nawet przy zwykłym chodzeniu. Migrenie często towarzyszą nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło i dźwięki. U części osób występuje również tzw. aura, czyli przemijające zaburzenia widzenia (migające plamy, błyski), mrowienie w palcach lub zaburzenia mowy.
Różnice można więc sprowadzić do prostego opisu: ból zatokowy to ucisk, ciężar i zapchany nos, a migrena – pulsujący ból, światłowstręt i nudności. Jeśli podczas bólu czujemy potrzebę przebywania w ciemnym i cichym pomieszczeniu – to raczej migrena. Jeśli ulgę przynosi oczyszczenie nosa – to prawdopodobnie zatoki.
Jak lekarze rozpoznają, co naprawdę boli
Dla lekarza kluczowe znaczenie ma dokładny wywiad, czyli rozmowa z pacjentem o charakterze i przebiegu bólu. Neurolodzy i laryngolodzy korzystają przy tym z ustalonych kryteriów diagnostycznych.
W przypadku migreny stosuje się tzw. ICHD-3, czyli Międzynarodową Klasyfikację Bólów Głowy. Zgodnie z nią migrena to choroba, w której występuje co najmniej pięć napadów bólu spełniających określone warunki: ból trwa od 4 do 72 godzin, ma pulsujący charakter, jest umiarkowany lub silny, nasilony przez aktywność fizyczną, a dodatkowo towarzyszą mu nudności, wymioty lub nadwrażliwość na światło i dźwięk.
Natomiast w przypadku bólu zatokowego lekarze posługują się kryteriami EPOS 2020, które opisują objawy zapalenia zatok przynosowych. Aby postawić takie rozpoznanie, muszą występować co najmniej dwa z następujących objawów: zatkanie nosa lub wyciek wydzieliny, ból lub ucisk twarzy oraz pogorszenie węchu. W badaniach Rajamaniego (2018) wykazano, że najbardziej charakterystyczny dla ostrego zapalenia zatok jest jednostronny tępy ból trwający 4–6 godzin, który pojawia się po infekcji górnych dróg oddechowych i często nasilony jest przy pochylaniu się.
W praktyce, jeśli pacjent zgłasza ból głowy z towarzyszącym katarem i gorączką, laryngolog zleci badanie endoskopowe nosa lub tomografię zatok. Natomiast gdy objawy wskazują na migrenę – neurolog zaleci prowadzenie dzienniczka bólów głowy i włączy leczenie farmakologiczne, np. tryptany.
Leczenie i profilaktyka
- W zapaleniu zatok: stosuje się antybiotyki (tylko w przypadkach zakażeń bakteryjnych), glikokortykosteroidy donosowe, leki obkurczające błonę śluzową, płukanie nosa oraz leki ziołowe.
- W migrenie: podstawą są tryptany, NLPZ-y, a w profilaktyce – beta-blokery, leki przeciwpadaczkowe i przeciwdepresyjne.
Unikanie czynników wyzwalających – stresu, odwodnienia, braku snu – jest kluczowe w obu przypadkach, a przy migrenie dodatkowo unikanie ekspozycji na ostre światło czy intensywne zapachy.
Kiedy konieczna jest wizyta u specjalisty
Jeżeli ból głowy utrzymuje się mimo leczenia przeciwzapalnego, powraca cyklicznie, towarzyszą mu objawy neurologiczne (np. zaburzenia widzenia, drętwienia) lub nie współwystępuje z infekcją – warto udać się do neurologa. Natomiast w przypadku zatkania nosa, gorączki, uczucia ucisku w twarzy i ropnej wydzieliny – do laryngologa.
Podsumowanie
Choć ból migrenowy i zatokowy mogą mieć podobną lokalizację, różnią się charakterem, objawami towarzyszącymi i reakcją na leczenie. Migrena to choroba neurologiczna wymagająca precyzyjnej farmakoterapii, natomiast zapalenie zatok jest infekcją wymagającą leczenia przyczynowego. Świadomość różnic pomaga uniknąć błędnej diagnozy i lat niewłaściwego leczenia.
Jak podkreślają badacze, kluczem do sukcesu jest dokładny wywiad, obserwacja objawów oraz współpraca neurologa i laryngologa – tylko wtedy można skutecznie rozpoznać, czy to ból zatok czy migrena.
Źródła:
- Nowe i szybkie kryteria diagnostyczne ostrego zapalenia zatok przynosowych oparte na wzorach bólów głowy i bólu twarzy w zapaleniu zatok. Badanie 117 pacjentów cierpiących na zapalenie zatok, Rajamani S.K., Polski Przegląd Otorylaryngologiczny, t. 7, nr 1 (2018), s. 36-41 (dostęp online 10.11.2025).
- Migrena — historia, diagnostyka i leczenie, Martowski Ł., ĒLIXIR 2022, nr 1, s. 55-67, Wydawnictwo Pharmacopola (dostęp online 10.11.2025).