Różne rodzaje kaszlu mogą wskazywać na różnorodne przyczyny oraz stan zdrowia pacjenta. Niezwykle istotne jest zrozumienie tych różnic, aby właściwie zdiagnozować problem i skutecznie przeprowadzić leczenie.

W niniejszym artykule przyjrzymy się głównym rodzajom kaszlu, analizując ich potencjalne przyczyny, charakterystyczne objawy oraz metody leczenia. Zrozumienie tych zagadnień może pomóc pacjentom w skutecznym radzeniu sobie z tym powszechnym, lecz często złożonym objawem.

Co to jest kaszel?

Kaszel jest fizjologicznym odruchem obronnym organizmu, mającym na celu usunięcie drażniących substancji z dróg oddechowych. Jest to złożony proces, który obejmuje działania różnych struktur organizmu. Występuje w różnych postaciach i stopniach nasilenia: od delikatnego, suchego kaszlu po silny, mokry kaszel z odkrztuszaniem wydzieliny.

Rodzaje kaszlu - przyczyny, objawy, leczenie kaszlu

Podstawowym celem kaszlu jest oczyszczenie dróg oddechowych z ciał obcych lub nadmiaru wydzieliny. Jest to istotny mechanizm obronny, który pomaga zapobiegać infekcjom i utrzymać prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego.

Kaszel może mieć różne źródła, w tym:

  • infekcje wirusowe,
  • infekcje bakteryjne, 
  • alergie, 
  • podrażnienie przez substancje drażniące, takie jak: dym tytoniowy czy zanieczyszczenia powietrza,
  • schorzenia przewlekłe, takie jak astma czy POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc). 

W zależności od przyczyny, kaszel może być krótkotrwały i samoograniczający się, jak w przypadku przeziębienia, lub przewlekły, wymagający długoterminowej terapii.

Różne rodzaje kaszlu mogą różnić się charakterem dźwięku, nasileniem, częstością występowania oraz obecnością towarzyszących objawów, co stanowi istotne kryterium diagnostyczne dla lekarzy. Dlatego też istotne jest, aby zarówno pacjenci, jak i pracownicy służby zdrowia mieli świadomość różnych rodzajów kaszlu oraz możliwych przyczyn ich występowania.

W kolejnych częściach artykułu przyjrzymy się bliżej różnym rodzajom kaszlu, analizując ich charakterystyczne cechy, przyczyny oraz metody leczenia. Poznanie tych zagadnień może pomóc w skutecznym rozpoznawaniu i zarządzaniu tym powszechnym objawem chorobowym.

Rodzaje kaszlu

Kaszel może przybierać różne formy, zależnie od jego przyczyny, charakteru oraz stanu zdrowia pacjenta. Rozróżniamy główne rodzaje kaszlu, które mogą być kluczowe dla prawidłowej diagnozy i skutecznego leczenia. 

Rodzaje kaszlu – czas trwania

Biorąc pod uwagę czas trwania kaszlu, wyróżnia się:

  • kaszel ostry, nagły (do 3 tygodni),
  • kaszel podostry (> 3-8 tygodni),
  • kaszel przewlekły (> 8 tygodni).

Najczęstsze rodzaje kaszlu

Rozpoznanie konkretnego rodzaju kaszlu wymaga szczegółowego wywiadu medycznego, badania fizykalnego oraz często dodatkowych badań diagnostycznych. Istotne jest także ustalenie, czy kaszel jest objawem przejściowym, jak w przypadku infekcji wirusowych, czy też wymaga długoterminowej terapii, jak w przypadku przewlekłych schorzeń układu oddechowego. W tabeli przedstawiliśmy najczęściej występujące rodzaje kaszlu.

Kaszel suchy (nieproduktywny)Charakteryzuje się brakiem odkrztuszanej wydzieliny.Jest często wynikiem podrażnienia błony śluzowej dróg oddechowych przez substancje drażniące, takie jak dym tytoniowy, pyły czy alergeny.Może być także spowodowany infekcją wirusową, zwłaszcza na początku choroby, gdy wydzielina jest wodnista, niemożliwa do odkrztuszenia. 
Kaszel mokry (produktywny)Charakteryzuje się obecnością wydzieliny, którą pacjent odkrztusza.Jest często związany z infekcjami dróg oddechowych, zarówno wirusowymi, jak i bakteryjnymi.Pomaga w usuwaniu zalegającej gęstej wydzieliny, co przyspiesza proces rekonwalescencji.
Kaszel napadowyPolega na nagłych, gwałtownych napadach kaszlu, które mogą być bardzo dokuczliwe i trudne do opanowania.Może być spowodowany różnymi czynnikami, takimi jak alergeny, drażniące substancje chemiczne, refluks żołądkowo-przełykowy czy schorzenia przewlekłe, jak astma.Wymaga specjalnego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego ze względu na swoją uciążliwość.
Kaszel nocnyNasila się podczas snu lub bezpośrednio po przebudzeniu.Może być objawem różnych schorzeń, w tym astmy, refluksu żołądkowo-przełykowego czy przewlekłego zapalenia oskrzeli.Może prowadzić do zaburzeń snu i zmęczenia w ciągu dnia.

Tab. 1: Najczęstsze rodzaje kaszlu.

W kolejnych sekcjach artykułu dokładniej omówimy przyczyny, objawy oraz metody leczenia poszczególnych rodzajów kaszlu.

Czym się różni kaszel nieproduktywny od produktywnego?

Kaszel może występować w dwóch głównych formach: jako kaszel nieproduktywny (suchy) oraz kaszel produktywny (mokry). Istnieją istotne różnice między tymi dwoma rodzajami kaszlu, zarówno pod względem objawów, jak i przyczyn. Poniżej przedstawimy te różnice w bardziej szczegółowy sposób.

  1. Obecność wydzieliny:
    1. Kaszel nieproduktywny: Brak lub obecność bardzo wodnistej wydzieliny, której pacjent nie może odkrztusić.
    2. Kaszel produktywny: Obecność gęstej wydzieliny, którą pacjent odkrztusza podczas kaszlu.
  1. Charakter odczuwanego dyskomfortu:
    1. Kaszel nieproduktywny: Często odczuwany jako drażniący, suchy, a czasem nawet bolesny.
    2. Kaszel produktywny: Może być mniej drażniący, ponieważ odkrztuszanie wydzieliny może przynosić ulgę.
  1. Przyczyny:
    1. Kaszel nieproduktywny: Zwykle spowodowany jest podrażnieniem błony śluzowej dróg oddechowych przez substancje drażniące, takie jak dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza, alergeny, lub infekcje wirusowe.
    2. Kaszel produktywny: Zazwyczaj związany jest z infekcjami dróg oddechowych, zarówno wirusowymi, jak i bakteryjnymi, choć może występować również w przypadku innych schorzeń, takich jak przewlekłe zapalenie oskrzeli czy POChP.
  1. Cel terapeutyczny:
    1. Kaszel nieproduktywny: Jeżeli występuje on na początku infekcji to tego kaszlu nie należy tłumić – zaleca się zastosowanie leków, które spowodują zagęszczenie wodnistego śluzu. Jeżeli jednak jest to kaszel poinfekcyjny to wtedy celem terapeutycznym jest zahamowanie odruchu kaszlu.
    2. Kaszel produktywny: Wspieranie procesu usuwania wydzieliny poprzez nawadnianie organizmu i stosowanie leków wykrztuśnych jest głównym celem terapeutycznym.
  1. Skutki dla pacjenta:
    1. Kaszel nieproduktywny: Może być bardziej uciążliwy i uporczywy dla pacjenta, ponieważ nie przynosi natychmiastowej ulgi poprzez odkrztuszanie wydzieliny.
    2. Kaszel produktywny: Mimo że obecność wydzieliny może być niekomfortowa, odkrztuszanie jej może przynieść pacjentowi ulgę i poprawę samopoczucia.

Porównanie tych dwóch rodzajów kaszlu może pomóc w lepszym zrozumieniu ich charakterystyki, co z kolei może być kluczowe dla właściwej diagnozy oraz skutecznego leczenia. 

Kaszel – przyczyny ostrego kaszlu u dorosłych

Ostre epizody kaszlu u dorosłych mogą być spowodowane przez różnorodne czynniki, zarówno infekcyjne, jak i nieinfekcyjne. Jakie mogą być przyczyny ostrego kaszlu u dorosłych?

  1. Infekcje wirusowe

Wirusowe infekcje dróg oddechowych, takie jak przeziębienie, grypa czy infekcje wirusowego zapalenia oskrzeli, są jedną z najczęstszych przyczyn ostrego kaszlu u dorosłych. Kaszel jest często jednym z pierwszych objawów infekcji wirusowej i może towarzyszyć innym objawom, takim jak: katar, ból gardła czy gorączka.

Rodzaje kaszlu - przyczyny wirusy, objawy, leczenie kaszlu
  1. Infekcje bakteryjne

Chociaż infekcje bakteryjne dróg oddechowych są mniej powszechne niż wirusowe, mogą również prowadzić do ostrego kaszlu u dorosłych. Przykłady to bakteryjne zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc czy zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli.

Rodzaje kaszlu - przyczyny bakterie, objawy, leczenie kaszlu
  1. Reakcje alergiczne

U niektórych dorosłych kaszel może być spowodowany reakcjami alergicznymi na pyłki roślin, sierść zwierząt, roztocza czy inne alergeny z otoczenia.

  1. Dym tytoniowy

Palenie papierosów oraz narażenie na dym tytoniowy mogą prowadzić do drażnienia błony śluzowej dróg oddechowych, co może wywołać ostre epizody kaszlu u dorosłych. Nawet osoby niepalące mogą doświadczać kaszlu w wyniku narażenia na dym tytoniowy w miejscu pracy lub w miejscach publicznych.

  1. Inne drażniące substancje

Narażenie na inne drażniące substancje, takie jak zanieczyszczenia powietrza, mogą powodować kaszel u dorosłych. Przykładami mogą być: zanieczyszczenia przemysłowe, kurz, aerozole, czy substancje drażniące zawarte w niektórych produktach chemicznych..

Rozpoznanie przyczyny ostrego kaszlu u dorosłych wymaga dokładnego wywiadu medycznego, badania fizykalnego oraz często dodatkowych badań diagnostycznych. W zależności od przyczyny, terapia może obejmować leczenie przyczynowe, łagodzenie objawów, a także zmiany stylu życia, takie jak unikanie drażniących substancji czy poprawa higieny snu i diety.

Kaszel – przyczyny przewlekłego kaszlu u dorosłych

Przewlekły kaszel u dorosłych jest objawem, który może mieć wiele różnych przyczyn. W odróżnieniu od ostrego kaszlu, który zazwyczaj ma charakter przejściowy i jest związany z infekcjami wirusowymi lub bakteryjnymi, przewlekły kaszel utrzymuje się przez dłuższy czas i może być wynikiem bardziej złożonych schorzeń. W tabeli przedstawiamy najczęstsze przyczyny przewlekłego kaszlu u dorosłych.

Zespół kaszlowy górnych dróg oddechowychJest to stan, w którym podrażnienie górnych dróg oddechowych prowadzi do uporczywego kaszlu, często bez innych objawów. Może być spowodowany przez takie czynniki jak: przewlekłe zapalenie zatok, alergie lub reakcje na drażniące substancje.
Astma/eozynofilowe zapalenie oskrzeliAstma oskrzelowa oraz eozynofilowe zapalenie oskrzeli są chorobami charakteryzującymi się nawracającymi epizodami kaszlu, duszności i świszczącym oddechem. Astma może być spowodowana przez reakcje alergiczne, zanieczyszczenia powietrza lub infekcje dróg oddechowych.
GERD (choroba refluksowa przełyku)Refluks żołądkowo-przełykowy może drażnić błonę śluzową gardła i dróg oddechowych, co prowadzi do przewlekłego kaszlu, szczególnie po posiłkach lub w pozycji leżącej.
Nadwrażliwość poinfekcyjnaPo przebytych infekcjach dróg oddechowych u niektórych osób może wystąpić nadmierna reakcja immunologiczna, prowadząca do przewlekłego kaszlu.
Przewlekłe zapalenie oskrzeliInfekcje dróg oddechowych mogą prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego oskrzeli, co objawia się kaszlem utrzymującym się przez długi czas.
Rozstrzenie oskrzeliJest to przewlekła choroba charakteryzująca się poszerzeniem i uszkodzeniem oskrzeli, co może prowadzić do przewlekłego kaszlu i problemów z oddychaniem.
Polekowy (inhibitory ACE)Niektóre leki, zwłaszcza inhibitory ACE stosowane w leczeniu nadciśnienia, mogą powodować przewlekły kaszel u niektórych pacjentów, będący efektem ubocznym.

Tab. 2: Główne przyczyny przewlekłego kaszlu u dorosłych.

W niektórych przypadkach przyczyna przewlekłego kaszlu może pozostać niewyjaśniona po przeprowadzeniu kompleksowej diagnostyki. Lekarze wskazują na możliwe występowanie w towarzystwe chorób autoimmunologicznych czy na tle psychogennym.

Diagnoza przyczyn przewlekłego kaszlu u dorosłych wymaga zwykle współpracy z lekarzem specjalistą oraz wykonania szeregu badań, w tym badań obrazowych, testów alergicznych, badań czynnościowych dróg oddechowych i ewentualnie badań laboratoryjnych. Leczenie przyczynowe oraz terapia objawowa mogą pomóc w łagodzeniu kaszlu i poprawie jakości życia pacjenta.

Kaszel – przyczyny ostrego kaszlu u dzieci

Ostry kaszel u dzieci jest częstym objawem infekcji górnych dróg oddechowych, które mogą być spowodowane przez różne czynniki. Najczęściej są to infekcje górnych dróg oddechowych, podczas których nabłonek rzęskowy ulega uszkodzeniu i złuszczeniu. W wyniku tego procesu dochodzi do odsłonięcia receptorów kaszlowych, co powoduje większą podatność na bodźce wywołujące kaszel.

Rodzaje kaszlu u dzieci - przyczyny, objawy, leczenie kaszlu

Wśród czynników etiologicznych dominują:

  • zakażenia wirusowe, takie jak RSV (wirus syncytialny),
  • wirusy grypy,
  • wirusy paragrypy,
  • adenowirusy,
  • rinowirusy. 

Zakażenia bakteryjne również mogą być przyczyną ostrego kaszlu u dzieci. Kaszel jest jednym z głównych objawów tych infekcji, choć mogą one również objawiać się innymi symptomami.

Ostre infekcje dróg oddechowych u dzieci mogą być również spowodowane przez bakterie atypowe, takie jak Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae oraz Legionella. Te rodzaje zakażeń mogą prowadzić do ostrzejszego kaszlu oraz innych objawów takich jak gorączka, ból gardła i bóle mięśni.

W przypadku ostrego kaszlu u dzieci istotne jest szybkie rozpoznanie przyczyny oraz odpowiednie postępowanie terapeutyczne. W zależności od etiologii infekcji, leczenie może obejmować stosowanie leków przeciwwirusowych lub przeciwbakteryjnych (w przypadku zakażeń bakteryjnych), nawadnianie, leki przeciwgorączkowe oraz leki łagodzące objawy kaszlu. W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy objawy są nasilone lub utrzymują się przez dłuższy czas, konieczna może być konsultacja z lekarzem pediatrą w celu ustalenia dalszego postępowania.

Kaszel – przyczyny przewlekłego kaszlu u dzieci

Przewlekły kaszel u dzieci może być wynikiem różnorodnych czynników, które należy uwzględnić podczas diagnozy i leczenia. Główne przyczyny przewlekłego kaszlu u dzieci, z uwzględnieniem różnych możliwych czynników, to:

  • Infekcje układu oddechowego przebiegające z uszkodzeniem nabłonka: infekcje takie jak krztusiec czy zakażenia wirusowe mogą prowadzić do uszkodzenia nabłonka dróg oddechowych, co skutkuje przewlekłym kaszlem. 
  • Alergiczne i niealergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, zatok, migdałka gardłowego, migdałków podniebiennych: stany zapalne błony śluzowej dróg oddechowych, zarówno alergiczne, jak i niealergiczne, mogą prowadzić do przewlekłego kaszlu u dzieci.
  • Astma oskrzelowa: astma oskrzelowa jest jedną z głównych przyczyn przewlekłego kaszlu u dzieci, charakteryzującą się nawracającymi atakami duszności, świszczącym oddechem i kaszlem.
  • Refluks żołądkowo-przełykowy: refluks żołądkowo-przełykowy może drażnić błonę śluzową gardła i dróg oddechowych, prowadząc do przewlekłego kaszlu u dzieci.
  • Aspiracja ciała obcego: aspiracja ciała obcego do dróg oddechowych może prowadzić do przewlekłego kaszlu, szczególnie jeśli ciało obce pozostanie niewykryte.
  • Mukowiscydoza: choroba charakteryzująca się nadmierną produkcją gęstej wydzieliny, może prowadzić do przewlekłego kaszlu u dzieci.
  • Zespoły dyskinetycznych rzęsek: zarówno wrodzone, jak i nabyte zespoły dyskinetycznych rzęsek mogą prowadzić do zaburzeń transportu śluzu w drogach oddechowych, co objawia się przewlekłym kaszlem.

Do innych przyczyn, które warto wymienić należą: wady układu oddechowego, wady serca i naczyń, powiększenie węzłów chłonnych, choroby śródmiąższowe płuc, odczyny polekowe, gruźlica oraz kaszel psychogenny. 

Rodzaje kaszlu dzieci - przyczyny, objawy, leczenie kaszlu

Diagnoza przyczyn przewlekłego kaszlu u dzieci wymaga starannego wywiadu medycznego, badania fizykalnego oraz często dodatkowych badań, takich jak badania laboratoryjne, obrazowe i testy czynnościowe. W zależności od wyników diagnostyki, leczenie może obejmować terapię przyczynową, farmakoterapię, terapię objawową oraz zmiany w stylu życia dziecka i w otoczeniu. W niektórych przypadkach konieczna może być także współpraca z różnymi specjalistami medycznymi, aby zapewnić kompleksową opiekę nad dzieckiem.

Leczenie kaszlu – jakie leki stosować na kaszel u dorosłych?

Kaszel to powszechny objaw wielu schorzeń układu oddechowego, który może znacząco wpływać na komfort i jakość życia. W leczeniu kaszlu u dorosłych istnieje wiele różnych opcji terapeutycznych, w tym stosowanie leków o działaniu przeciwkaszlowym. 

W niefarmakologicznych sposobach leczenia kaszlu u dorosłych wyróżnia się: zaprzestanie palenia tytoniu (czynnego i biernego), eliminacja czynników zawodowych i środowiskowych, modyfikacja stylu życia, fizjoterapia.

Farmakologiczne leczenie kaszlu u dorosłych zależy od jego charakteru, oraz przyczyny. Najczęściej stosuje się leki przeciwkaszlowe – syropy lub tabletki. Wśród nich swoje zastosowanie znalazł również Bronchosol – lek na każdy rodzaj kaszlu na każdym etapie infekcji.

Syrop Bronchosol – na każdy rodzaj kaszlu:

Syrop Bronchosol to lek o działaniu wykrztuśnym i sekretolitycznym, który zawiera wyciąg złożony z ziela tymianku i korzenia pierwiosnka oraz tymol. Taka kompozycja składników działa wykrztuśnie i pobudzająco wydzielanie płynnego śluzu.

Syrop na kaszel suchy i mokry Bronchosol

Tabletki Bronchosol Solid – na każdy rodzaj kaszlu:

Tabletki Bronchosol Solid to preparat o działaniu wykrztuśnym i sekretolitycznym, który zawiera wyciąg z ziela tymianku i wyciąg z korzenia pierwiosnka. Tabletki Bronchosol Solid mogą być stosowane do leczenia różnych rodzajów kaszlu u dorosłych, zarówno suchego, jak i mokrego.

Bronchosol Solid - lek na kaszel

Leczenie kaszlu u dzieci

Kaszel jest powszechnym objawem infekcji układu oddechowego u dzieci, szczególnie w okresie zimowym i wczesnowiosennym. Skuteczne leczenie kaszlu u dzieci wymaga delikatnego podejścia, zwłaszcza u najmłodszych pacjentów, takich jak niemowlęta i dzieci do 2. roku życia. 

Najważniejszymi zasadami leczenia kaszlu u dzieci do 2 roku życia są:

  • Spokojna obserwacja dziecka: większość infekcji układu oddechowego u dzieci ma charakter wirusowy, samoograniczający się i nie wymaga leczenia farmakologicznego. Kaszel jest typowym objawem zakażeń dróg oddechowych i pomaga oczyścić drogi oddechowe z wydzieliny. Należy pamiętać, że nie zawsze konieczne jest jego zwalczanie.
  • Nawadnianie dziecka: u dziecka zaleca się przede wszystkim zwiększoną podaż płynów. Konieczne jest odpowiednie nawodnienie organizmu, które ułatwi rozrzedzenie wydzieliny w drogach oddechowych.
  • Drożność nosa: zapewnia ona prawidłowe oddychanie drogą fizjologiczną oraz ogranicza spływanie wydzieliny do dróg oddechowych. Warto mieć w domowej apteczce hipertoniczny roztwór NaCl,który rozrzedza wydzielinę, ułatwiając jej usuwania za pomocą aspiratora.
  • Nawilżenie błon śluzowych: zaleca się stosowanie nawilżaczy powietrza w pomieszczeniu, w którym przebywa dziecko, oraz przeprowadzanie nebulizacji z soli fizjologicznej, co pomaga utrzymać odpowiednią wilgotność w drogach oddechowych.

U starszych dzieci w leczeniu kaszlu mogą być stosowane leki roślinne, które mają działanie wykrztuśne. Preparaty zawierające wyciąg z tymianku, takie jak syrop Bronchosol, mogą być skuteczną opcją terapeutyczną. Składniki aktywne tych preparatów wykazują działanie przeciwkaszlowe oraz wpływają pozytywnie na usuwanie wydzieliny z dróg oddechowych. Należy pamiętać, że leczenie kaszlu u dzieci powinno być indywidualnie dostosowane do wieku, stanu zdrowia oraz przyczyny kaszlu. 

W artykule omówiliśmy różne rodzaje kaszlu, takie jak kaszel suchy, mokry, ostry i przewlekły, analizując ich przyczyny, objawy oraz metody leczenia. Poznaliśmy również różne sposoby leczenia kaszlu – zarówno niefarmakologiczne, jak i te oparte na składnikach roślinnych, które mogą pomóc w łagodzeniu dolegliwości kaszlu.

Jednakże warto pamiętać, że każdy przypadek kaszlu może mieć swoje własne specyficzne przyczyny i wymagać indywidualnego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. Dlatego też w przypadku utrzymującego się kaszlu lub występowania dodatkowych objawów, zawsze zaleca się skonsultowanie się z lekarzem w celu właściwej oceny i postawienia diagnozy.

Zachęcamy również do dbania o profilaktykę, zwłaszcza w okresach wzmożonego ryzyka zakażeń, takich jak sezon grypowy czy przeziębieniowy. Wzmacnianie odporności organizmu poprzez zdrowy tryb życia, regularne spożywanie wartościowych pokarmów, aktywność fizyczną oraz unikanie kontaktu z osobami chorymi może pomóc zmniejszyć ryzyko zachorowania na infekcje układu oddechowego i tym samym redukować występowanie kaszlu.

Pamiętajmy, że kaszel może być tylko objawem pewnego schorzenia, więc zawsze warto zgłosić się do lekarza w przypadku długotrwałego, uciążliwego kaszlu, aby móc skutecznie wyleczyć jego przyczynę i poprawić nasze samopoczucie oraz jakość życia.

W tabeli przedstawiamy najczęstsze przyczyny przewlekłego kaszlu u dorosłych.

Źródła:

Halina Batura-Gabryel: Kaszel – trudny problem kliniczny. Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Nowa Medycyna 1/2012

Anna Jung, Anna Maślany: Przewlekły kaszel u dzieci – problem diagnostyczny i terapeutyczny. Klinika Pediatrii, Nefrologii i Alergologii Dziecięcej Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie. Pediatr Med rodz Vol 8 Numer 2, p. 97-100

Krenke Rafał Marian, Chorostowska-Wynimko Joanna, Dąbrowska Marta Maria, Bieńkowski Przemysław, Arcimowicz Magdalena, Grabczak Elżbieta Magdalena, Mastalerz-Migas Agnieszka: Postępowanie w kaszlu u osób dorosłych – rekomendacje dla lekarzy rodzinnych. Lekarz POZ, vol. 4, no. 6, 2018, pp. 425-452

AH et al.: The diagnosis and management of chronic cough. Eur Respir J 2004; 24: 481-492. 2. Jones BF, StewartMA: Duration of cough in acute upper respiratory tract infections. Aust Fam Physicians 2002; 31 (10): 971-973. 3. C

Irvin RS, Corrao WM, PratterMR: Chronic persistent cough In the adult: the spectrum and frequency of causes and successful outcome of specific therapy. Am Rev Resp Dis 1981; 123: 413-417.

PraterMR: Overview of Common Causes of Chronic Cough. ACCP Evidence-Based Clinical Practice Guidelines. Chest 2006; 129: 59-62.
Birring SS, Pavord ID: Cough. [In:] Clinical respiratory medicine. Albert RK, Spiro SG, Jett JR (ed.). Elservier 2008; 285-91